eu4journalists

Περιβάλλον

4. REACH – Ανακύκλωση και πρόληψη των αποβλήτων – Καθαρός αέρας

REACH

Μια επί μακρόν αναμενόμενη τροποποίηση του προγράμματος REACH – καταχώριση, αξιολόγηση, αδειοδότηση και απαγόρευση χημικών προϊόντων – υιοθετήθηκε τον Δεκέμβριο του 2006 και θα τεθεί σε ισχύ τον Ιούνιο του 2007.

Το πακέτο REACH απαιτεί από τους κατασκευαστές και τους εισαγωγείς χημικών προϊόντων να παρέχουν πληροφορίες που αφορούν την υγεία και την ασφάλεια για περίπου 30.000 χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται σήμερα σε καθημερινά προϊόντα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται μια μεγάλη ποικιλία, από πλαστικά που χρησιμοποιούνται σε παιχνίδια, κινητά τηλέφωνα και οικιακά είδη έως χημικά που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα καθαρισμού, μπογιές και υφάσματα.

Όλες οι ουσίες πρέπει να καταγραφούν μέσα σε ένα διάστημα 11 ετών στον νέο European Chemicals Agency (ECHA) στο Ελσίνκι. Ο οργανισμός θα συντονίσει την εις βάθος αποτίμηση ύποπτων χημικών ουσιών και θα δημιουργήσει μια δημόσια βάση δεδομένων στην οποία καταναλωτές και επαγγελματίες θα μπορούν να βρίσκουν πληροφορίες. Το έργο θα αρχίσει από τα πιο τοξικά και ευρέως χρησιμοποιούμενα χημικά. Όταν θα διαπιστώνεται ότι μια πιο ασφαλής ουσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί με λογικό κόστος, τότε η πιο τοξική ουσία θα πρέπει να αντικαθίσταται. Η ευθύνη της απόδειξης ότι τα προϊόντα τους είναι ασφαλή εναπόκειται στους κατασκευαστές.

Αναμένεται ότι το πρόγραμμα REACH θα ενισχύσει την προστασία της υγείας των πολιτών της ΕΕ και του περιβάλλοντος, ενώ ταυτόχρονα θα αναβαθμίσει την ικανότητα καινοτομίας και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας χημικών προϊόντων της ΕΕ.

Ανακύκλωση και πρόληψη των αποβλήτων

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση παράγονται περίπου 1,3 δισεκατομμύρια τόνοι αποβλήτων κάθε χρόνο. Από αυτά, περίπου 40 εκατομμύρια τόνοι είναι επικίνδυνες ουσίες. Κάθε πολίτης της ΕΕ παράγει κατά μέσο όρο πάνω από 500 κιλά αποβλήτων κάθε χρόνο, αλλά λιγότερο από το ένα τρίτο των δημοτικών αποβλήτων ανακυκλώνεται και περίπου το ήμισυ καταλήγει σε χώρους ταφής.

Παρά την αυξανόμενη συσσώρευση αποβλήτων, οι Ευρωπαϊκές λύσεις για την παραγωγή αποβλήτων ήταν, για μεγάλο διάστημα, αποσπασματικές. Δώδεκα αναποτελεσματικές οδηγίες έχουν συνταχθεί από τη δεκαετία του 1970. Τον Δεκέμβριο του 2005, όμως, η Κομισιόν παρουσίασε την Θεματική Στρατηγική για την Πρόληψη και την Ανακύκλωση των Αποβλήτων, μια νέα προσέγγιση στη διαχείριση των αποβλήτων, η οποία λαμβάνει υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής κάθε προϊόντος. Ο στόχος είναι η μείωση της παραγωγής αποβλήτων και η ενίσχυση της ανακύκλωσης και της ανάκτησης δια της δημιουργίας μιας αγοράς για ανακυκλωμένα προϊόντα.

Ως πρώτο βήμα της νέας στρατηγικής, η Κομισιόν πρότεινε μια αναθεώρηση της Οδηγίας-Πλαισίου για τα Απόβλητα (1975), ώστε αυτή να συμπεριλάβει: την ενσωμάτωση του κύκλου ζωής στην πολιτική για τα απόβλητα, τα εθνικά προγράμματα πρόληψης αποβλήτων, τον εκμοντερνισμό της αγοράς της ανακύκλωσης, την προώθηση των οικονομικών εργαλείων (όπως η φορολόγηση των χωματερών από τα κράτη-μέλη ), και τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας περί αποβλήτων.

Το 2006, στη διάρκεια των συζητήσεων για την αναθεώρηση της οδηγίας για τα απόβλητα, το Περιβαλλοντικό Συμβούλιο της ΕΕ τόνισε πόσο σημαντικό είναι να ελαχιστοποιηθεί η παραγωγή αποβλήτων και να λαμβάνεται υπόψη η πρόληψη αποβλήτων σε τομείς όπως η πολιτική προϊόντων και ο οικολογικός σχεδιασμός ηλεκτρικών συσκευών.

Το Φεβρουάριο του 2007 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε να τεθούν δεσμευτικοί στόχοι για τη μείωση των αποβλήτων και να καθιερωθεί μια ιεραρχία πέντε βαθμιδών για τα απόβλητα, η οποία δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση έναντι της ταφής. Το Κοινοβούλιο θέλει να σταθεροποιηθεί η παραγωγή αποβλήτων έως το 2012 στα επίπεδα του 2008 και να αρχίσει να φθίνει από το 2020. Έως το 2020 το 50 τοις εκατό των δημοτικών στερεών αποβλήτων πρέπει να ανακυκλώνεται.

Η συζήτηση πάνω στην πολιτική της ΕΕ για τα απόβλητα συνεχίζεται. Ένα ιδιαίτερα ακανθώδες ζήτημα που παραμένει είναι το αν η αποτέφρωση των αποβλήτων θα πρέπει να αλλάξει κατηγορία, από την «εξάλειψη» στην «ανάκτηση», όσον αφορά την παραγωγή ενέργειας.

Καθαρός αέρας

Η Κομισιόν εκτιμά ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση από πολύ μικρά σωματίδια σκόνης και όζον προκάλεσε 370.000 θανάτους στην ΕΕ το έτος 2000. Το 2005 η Κομισιόν παρουσίασε τη Θεματική Στρατηγική της για την Ατμοσφαιρική Ρύπανση – που ελπίζει ότι θα περιορίσει τον αριθμό των θανάτων από την ατμοσφαιρική ρύπανση στους 230.000 έως το 2020.

Η στρατηγική εστιάζει στη μείωση των εκπομπών πέντε βασικών ρύπων και του τροποσφαιρικού όζοντος έως το 2020:

• Σωματιδιακή Ύλη – τα μικρά σωματίδια σκόνης, που είτε εκπέμπονται άμεσα, π.χ. από αυτοκίνητα, ή σχηματίζονται από χημικές αντιδράσεις, αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή της ατμοσφαιρικής ρύπανσης για την ανθρώπινη υγεία.
• Αμμωνία – εκλύεται κυρίως από εκκρίματα ζώων και λιπάσματα.
• Οξείδια του αζώτου – επιφέρουν όξινη βροχή, υπεραφθονία φυκιών στις λίμνες και τροποσφαιρικό όζον.
• Διοξείδιο του θείου – σχηματίζεται από την καύση του άνθρακα και του πετρελαίου.
• Πτητικές Οργανικές Ενώσεις – εκλύονται από μπογιές, διαλύτες, καύσιμα μεταφορικών μέσων και αποτελούν βασικό παράγοντα σχηματισμού του τροποσφαιρικού όζοντος.
• Τροποσφαιρικό όζον – σχηματίζεται από οξείδιο του αζώτου και πτητικές οργανικές ενώσεις. Δυνητικά θανατηφόρο για τους ανθρώπους και αιτία έντονης ρύπανσης σε δάση και γεωργικές περιοχές.

Η Κομισιόν θέλει να θέσει πρότυπα για την ατμοσφαιρική ρύπανση τα οποία άλλες χώρες του κόσμου θα ακολουθήσουν. Με αυτόν τον τρόπο θα δώσει τελικά στις επιχειρήσεις ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, μέσω της υιοθέτησης πιο καθαρή τεχνολογίας.

Το κόστος της στρατηγικής εκτιμάται στα 7,1 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως μέχρι το 2020. Ωστόσο, η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Κομισιόν εκτιμά ότι τα σχετικά οφέλη στον τομέα της υγείας, όπως λιγότεροι πρόωροι θάνατοι, λιγότερες μέρες ασθενείας και καλύτερη παραγωγικότητα των εργαζομένων, καθώς και λιγότερες εισαγωγές στα νοσοκομεία, θα ανέρχονται σε τουλάχιστον 42 δισεκατομμύρια ευρώ το χρόνο.

Η σχετική νέα Οδηγία για την Ποιότητα του Περιβάλλοντος Αέρα ήταν υπό συζήτηση στην ΕΕ το 2007.