eu4journalists

Η Οικονομική και Νομισματική Ένωση και το Ευρώ

5. Τι έχει φέρει το Ευρώ;

Η 1η Ιανουαρίου 2007 ήταν η πέμπτη επέτειος του ευρώ σε μορφή φυσικού νομίσματος. Η καθιέρωσή του θεωρείται ευρέως μια ιστορία επιτυχίας. Το δυνατό και σταθερό ευρώ έχει γίνει ένα από τα δύο ηγετικά διεθνή νομίσματα της παγκόσμιας οικονομίας.

Τα μέλη της Ευρωζώνης ωφελούνται από τη συμμετοχή τους σε έναν ευρύτερο νομισματικό συνασπισμό. Είναι πολύ πιο δύσκολο, για παράδειγμα, για τους κερδοσκόπους να βγάλουν γρήγορα κέρδη από τη συναλλαγή νομισμάτων και με τον τρόπο αυτό να αφαιρέσουν μεγάλο μέρος της πίεσης που επηρεάζει την τιμή. Οι κερδοσκόποι έφεραν χάος στον ΜΣΙ στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και προκάλεσαν την πτώση αρχικά της αγγλικής λίρας και κατόπιν της ιταλικής λιρέτας, αλλά δεν έχουν, μέχρι τώρα, προκαλέσει μεγάλη ζημιά στο ευρώ. Κατά συνέπεια, η Ευρωζώνη είναι πιο ικανή να απορροφάει τις αυξήσεις των τιμών από ό,τι το κάθε κράτος-μέλος ξεχωριστά. Επίσης, η επιρροή του ευρώ εξαπλώνεται. Στο εκτός Ευρωζώνης εμπόριο οφείλεται κάτι παραπάνω από το ένα τρίτο του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της Ευρωζώνης, όμως οι συναλλαγματικές ισοτιμίες έχουν επίδραση σε αυτό. Ένα δυνατό ευρώ ζημιώνει τους εξαγωγείς και αποθαρρύνει τις ξένες επενδύσεις στην Ευρωζώνη, αλλά βοηθάει τους εισαγωγείς και τις επενδύσεις τις Ευρωζώνης σε άλλα μέρη του κόσμου.

Για τους πολίτες της ΕΕ τα ταξίδια εντός Ευρωζώνης είναι πολύ πιο εύκολα, χωρίς τις κοπιώδεις αλλαγές νομίσματος. Επίσης, είναι εύκολη πια η σύγκριση τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών, πράγμα που συνεισφέρει στην καλύτερη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και στηρίζει τον υγιή ανταγωνισμό, ωφελώντας τους καταναλωτές. Η συνολική σταθερότητα της οικονομίας και των τιμών την οποία έφερε το ευρώ είναι ευνοϊκή για όλο το οικονομικό κλίμα, από τις οικογένειες έως τις επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τα τρέχοντα νούμερα, εκτιμάται ότι η καθιέρωση του ευρώ έχει ενισχύσει το εμπόριο εντός της περιοχής του ευρώ κατά 5-15%.

Παρότι τα πρακτικά οφέλη του ευρώ έχουν αναγνωριστεί ευρέως, οι συνεπακόλουθες αλλαγές στο περιβάλλον χάραξης οικονομικής πολιτικής έχουν προκαλέσει προβλήματα στους πολιτικούς. Οι κυβερνήσεις όχι μόνο δυσκολεύτηκαν να επιτελέσουν το έργο τους κάτω από τους περιορισμούς της οικονομικής πολιτικής του ευρώ, αλλά μερικές έφτασαν να κατηγορήσουν το ευρώ ότι περιορίζει τις προσπάθειές τους.

Ίσως το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η αδυναμία των κρατών-μελών να ορίσουν τα δικά τους επιτόκια. Πρόσφατα, ένας αριθμός πολιτικών, συγκεκριμένα στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία, απαίτησαν χαμηλότερα επιτόκια, για να τονωθεί η ανάπτυξη. Αλλά, με την ΕΚΤ να κρατάει σταθερό το βασικό επιτόκιο μόλις στο 2% από τον Ιούνιο του 2003 έως το Δεκέμβριο του 2005, αυτοί οι πολιτικοί φαίνεται πως ξεχνούν το γεγονός ότι οι χώρες της Ευρωζώνης είδαν επιτόκια πιο χαμηλά από αυτά που είχαν για δεκαετίες. Η αδυναμία των κρατών-μελών να μεταβάλλουν τα επιτόκια σημαίνει επίσης ότι δεν μπορούν μονομερώς να χαμηλώσουν τα επιτόκια για να ενθαρρύνουν τις επενδύσεις, ούτε να τα αυξήσουν για να ενθαρρύνουν την αποταμίευση. Ένα κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα σημαίνει μια κοινή ευρωπαϊκή νομισματική πολιτική. Ακόμα και αν δεν υπήρχε κοινή ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική, όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης θα έπρεπε να διεξάγουν τις δικές τους οικονομικές πολιτικές μέσα στα όρια που θέτει η ΕΕ.

Σκεπτικισμός για την Ευρωζώνη

Πολλοί άνθρωποι, κυρίως οι ηλικιωμένοι, τείνουν ακόμα να μετατρέπουν τα ευρώ στο παλιό τους νόμισμα, ειδικά όταν πρόκειται για μεγάλα ποσά. Το Νοέμβριο του 2006 η Deutsche Bundesbank (Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Γερμανίας) δημοσίευσε μια δημοσκόπηση, σύμφωνα με την οποία το 77% των Γερμανών πολιτών εξακολουθούν να λογαριάζουν σε μάρκα. Το 94% από αυτούς δεν είχαν ιδέα ότι τα χαρτονομίσματα των 500 ευρώ είναι μοβ και το 74% δεν συμπαθούν καθόλου τον ηλεκτρονικό έλεγχο γνησιότητας που γίνεται όταν πληρώνουν με χαρτονομίσματα των 100 ευρώ. Ακόμα και σήμερα περισσότερα από 14,4 δισεκατομμύρια Γερμανικά Μάρκα (γύρω στα 7,2 δισεκατομμύρια ευρώ) είναι κρυμμένα σε ντουλάπια και κάλτσες. Φαίνεται ότι κάποιοι Γερμανοί πολίτες δεν εμπιστεύονται το νέο τους νόμισμα και, αφού μπορούν πάντα να ανταλλάξουν δωρεάν το παλιό μάρκο στις ομοσπονδιακές τράπεζες, δεν υπάρχει βιασύνη. Αυτό είναι ίσως ενδεικτικό ενός γενικού επιπέδου επιφύλαξης από μέρους των Ευρωπαίων, αλλά είναι επίσης ένα σύμπτωμα δυσπιστίας που έχουν πολλά κράτη-μέλη απέναντι στην ΕΕ.

Ο κύριος φόβος που εμπνέει το ευρώ είναι η άνοδος των τιμών – ο οποίος σε μεγάλο βαθμό τροφοδοτήθηκε από τα ρεπορτάζ που ακολούθησαν την αλλαγή σε ευρώ το 2002. Ο μέσος πολίτης μπορούσε να κάνει μια χοντρική μετατροπή από το παλιό νόμισμα στο καινούριο. Αλλά μόνο εκείνοι που συστηματικά σημείωναν τις τιμές είχαν μια ακριβή εικόνα της αλλαγής των τιμών σε ένα ευρύ φάσμα αγαθών. Στην πράξη, επομένως, οι πολίτες αποκόμισαν μια εντύπωση αλλαγής των τιμών από έναν μικρό αριθμό καθημερινών, χαμηλής αξίας αγαθών – έναν καφέ ή μια μπύρα, ένα καρβέλι ψωμί, μια εφημερίδα κ.λπ. – των οποίων τις τιμές τις θυμόντουσαν. Τα αντικείμενα χαμηλής αξίας που αγοράζονται καθημερινά και οι τιμές μερικών υπηρεσιών έχουν σημειώσει μεγαλύτερη αύξηση στην τιμή από ό,τι τα αγαθά και οι υπηρεσίες υψηλότερης τιμής. Οι αγορές χαμηλής αξίας φαίνονται να έχουν μεγάλη διαφορά όταν οι τιμές στρογγυλοποιούνται, όπως συμβαίνει στις περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης. Οι στρογγυλευμένες τιμές κάνουν πιο εύκολη τη ζωή και του αγοραστή και του πωλητή (τα νομίσματα του 1 και των 2 λεπτών έχουν πάψει να παράγονται στην Ολλανδία και στη Φινλανδία, παρότι παραμένουν σε νόμιμη χρήση), αλλά τείνουν να δίνουν εσφαλμένες εντυπώσεις όσον αφορά τη σχετική αξία του ευρώ.

Υπό αυτό το πρίσμα, υπάρχει και ένα άλλο φαινόμενο: όσο μεγαλύτερη ιστορία έχει η χρήση του παλιού νομίσματος, τόσο πιο δυνατή είναι η αίσθηση ότι οι τιμές έχουν ανέβει. Ο λόγος γι’ αυτό είναι ότι οι σημερινές τιμές σε ευρώ συγκρίνονται με τις τιμές του παρελθόντος. Συχνά, όμως, παραβλέπεται το γεγονός ότι με το παλαιότερο νόμισμα θα υπήρχαν υψηλότερες τιμές λόγω πληθωρισμού.

Τη γενική εντύπωση διαψεύδουν έρευνες που έχουν διεξαχθεί για λογαριασμό της Κομισιόν, οι οποίες έχουν δείξει ότι, συνολικά, η αλλαγή σε ευρώ δεν έφερε σημαντικές αυξήσεις στις τιμές. Συνολικά η επίδραση της αλλαγής του νομίσματος στις τιμές ήταν κατά μέσο όρο μικρότερη από 0,3%.

Μερικά νέα κράτη-μέλη σκέφτονται να κάνουν δημοψηφίσματα για το αν θα ενταχθούν Ευρωζώνη όταν θα ικανοποιήσουν τα κριτήρια σύγκλισης. Η Δανία και η Σουηδία έχουν διεξαγάγει δημοψηφίσματα για την είσοδο στο ευρώ από το 1999, με αρνητικά αποτελέσματα κάθε φορά.

Τον Ιούνιο του 2005 το περιοδικό Stern ανέφερε ότι το 56% των Γερμανών ερωτηθέντων δήλωσαν ότι θα έβλεπαν θετικά μια επιστροφή στο μάρκο. Μερικοί Ιταλοί πολιτικοί ζήτησαν την αποχώρηση της Ιταλίας από το ευρώ – ο πιο γνωστός από αυτούς είναι ο Silvio Berlusconi. Η σχισματική «Λίγκα του Βορρά» της Ιταλίας πρότεινε να διεξαχθεί δημοψήφισμα με θέμα την επιστροφή της Ιταλίας στη λιρέτα, και πολλά ακροδεξιά κόμματα στην ΕΕ ζήτησαν την επιστροφή στα εθνικά νομίσματα, αν και αυτά ενδιαφέρονται περισσότερο για τον εθνικισμό παρά για την ΟΝΕ και την επιτυχία του ευρώ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν), από την πλευρά της, έχει αποκλείσει την δυνατότητα εγκατάλειψης του νέου νομίσματος από οποιαδήποτε χώρα της Ευρωζώνης. Το ευρώ ήρθε για να μείνει, καθώς τα οφέλη υπερτερούν κατά πολύ από τα προβλήματα, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το μέλλον της ΟΝΕ

Το κύριο ζήτημα για την ΟΝΕ στα επόμενα χρόνια, όσον αφορά την Ένωση ως σύνολο, θα είναι η σύγκρουση των ευρωπαϊκών με τα εθνικά συμφέροντα. Τον Ιανουάριο του 2007 οι Financial Times ανέφεραν ότι η πλειοψηφία των πολιτών της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Γερμανίας πιστεύουν πως το ευρώ έχει ζημιώσει την εθνική τους οικονομία, ενώ είχε θετικά αποτελέσματα για την οικονομία της ΕΕ ως σύνολο. Αντίθετα, μια άλλη έρευνα, που διεξήχθη για λογαριασμό της International Herald Tribune έδειξε ότι υπάρχει εμπιστοσύνη στο ευρώ. Σύμφωνα με αυτήν την έρευνα, που έγινε τον Μάρτιο του 2007, το 89 τοις εκατό του κόσμου στη Γαλλία και στην Ιταλία, το 93 τοις εκατό στην Ισπανία και το 83 τοις εκατό στη Γερμανία πιστεύει ότι το ευρώ θα είναι το στάνταρ νόμισμα στην Ευρώπη το έτος 2057.

Το αν οι αντιλήψεις των σκεπτικιστών της Ευρωζώνης είναι εύλογες όσον αφορά τις εθνικές οικονομίες ή όχι είναι συζητήσιμο, αφού μπορεί να υποστηριχτεί ότι οι μεγαλύτερες, πιο εδραιωμένες χώρες πρέπει να υποστούν οικονομικές υφέσεις, έτσι ώστε να φέρουν τα νέα κράτη-μέλη στο ίδιο επίπεδο. Μάλιστα, η περιοχή του ευρώ σημείωσε το 2006 τη μεγαλύτερή της ανάπτυξη από το 2000 και οι προβλέψεις για την περαιτέρω ανάπτυξη έχουν αναθεωρηθεί προς τα πάνω. Επιπλέον, η γερμανική οικονομία άρχισε να ανακάμπτει στις αρχές του 2007. Συνεπώς, η οικονομία της Ευρωζώνης παραμένει ισχυρή, με τις πρόσφατες διακυμάνσεις των επιτοκίων να είναι μικρότερες για το ευρώ από ό,τι για το δολάριο.

Το ευρώ έχει εκτοπίσει το δολάριο από τη θέση του προεξάρχοντος νομίσματος στις διεθνείς αγορές ομολόγων και αποτελεί πλέον κάτι παραπάνω από το 25% των διεθνών αποθεμάτων, έχοντας κερδίσει έδαφος εις βάρος του δολαρίου.

Θέματα:

• Σταθερότητα του ευρώ εναντίον ακαμψίας των επιτοκίων
• «Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης»
• Ευρω-σκεπτικισμός για τον πληθωρισμό και την οικονομική ανάπτυξη
• Οικονομία της ΕΕ εναντίον οικονομιών των κρατών-μελών