eu4journalists

Główne instytucje

3. Objaśnienie Instytucji UE

Parlament Europejski

Stanowiący reprezentację 492 mln obywateli UE, Parlament Europejski dzieli władzę ustawodawczą z Radą. Jest jedynym ciałem w UE wybieranym bezpośrednio. Sesje plenarne Parlamentu odbywają się głównie w Strasburgu, natomiast sesje ograniczone w Brukseli. Posłowie do Parlamentu Europejskiego utrzymują swe biura w obydwu miastach.

Posłowie do Parlamentu zasiadają w grupach politycznych, zorganizowanych nie według klucza narodowego, lecz według opcji politycznej. Przewodniczący Parlamentu jest wybierany spośród jego członków na kadencję trwającą 2 i pół roku. Nadzoruje on całość prac Parlamentu i reprezentuje go na zewnątrz.

Władza Parlamentu znacznie wzrosła w ostatnich latach. W wielu obszarach procedura współdecydowania oznacza, że Parlament może zablokować projekt ustawy, a w innych delikatnych sprawach może tylko wyrażać swoją opinię przed Radą. Parlament ma ostatnie słowo w wielu kwestiach dotyczących wydatków z rocznego budżetu UE.

Parlament Europejski jest, w pewnym stopniu, odpowiedzialny za nadzorowanie 27 Komisarzy Europejskich powoływanych przez Radę Ministrów i zatwierdzanych przez Parlament. Komisarze sprawujący nadzór nad odpowiednimi działaniami Unii Europejskiej stają regularnie przed komisjami parlamentarnymi. Parlament może odwoływać Komisarzy en masse, ale nie indywidualnie. Przywilej ten nie był dotąd wykorzystywany, aczkolwiek wielokrotnie grożono jego użyciem. W 1999 r. Komisja pod przewodnictwem Jacquesa Santera ustąpiła zbiorowo nim Parlament sięgnął po ten instrument w związku z zarzutami nieprawidłowego zarządzania, a zwłaszcza nepotyzmu, mającego miejsce w Komisji. W październiku 2004 r. nowy Przewodniczący Komisji José Manuel Barroso wycofał proponowany przez siebie zespół w ten sposób zapobiegając jego obaleniu przez Parlament. Posłowie sprzeciwili się między innymi wyborowi Rocco Buttiglione na Komisarza Sprawiedliwości, Wolności i Bezpieczeństwa. Zaproponowano wówczas zmieniony skład Komisji, a Parlament przegłosował go 18 listopada 2004 r.

Członkowie Parlamentu Europejskiego (MEP), w liczbie 785, są wybierani bezpośrednio co pięć lat w równoczesnych wyborach narodowych. Reprezentatywność jest mniej więcej proporcjonalna do liczby ludności poszczególnych krajów, od 99 posłów z Niemiec po pięciu z Malty.

Komisje Parlamentu Europejskiego, spotykają się przeważnie w Brukseli dla omówienia konkretnych spraw i wypracowania szczegółowego stanowiska Parlamentu. W zasadzie wszystkie posiedzenia komisji, jak również plenarne posiedzenia Parlamentu są publiczne, jednak pewne posiedzenia komisji odbywają się za zamkniętymi drzwiami.

Rada Unii Europejskiej

Rada jest głównym decydentem w Unii Europejskiej, dzieląc władzę ustawodawczą z Parlamentem Europejskim. Przedstawiciele państw członkowskich, ministrowie lub urzędnicy ministerstw krajowych spotykają się dla omawiania konkretnych spraw. Choć oficjalna nazwa brzmi Rada Unii Europejskiej organ ten jest też często nazywany Radą Ministrów.

W sprawach międzyrządowych, takich jak, polityka zagraniczna, Rada działa z własnej inicjatywy – tutaj bowiem role Komisji i Parlamentu są ograniczone. Posiedzenia Rady są zamknięte, aczkolwiek podejmowano w ostatnich latach próby doprowadzenia do większej przejrzystości procesu decyzyjnego poprzez otwarcie niektórych posiedzeń dla opinii publicznej. Natomiast publiczne są wszystkie debaty Rady w ramach procedury współdecydowania.

Większość posiedzeń Rady odbywa się w Brukseli. W kwietniu, czerwcu i październiku posiedzenia mają miejsce w Luksemburgu. Od czasu do czasu Rada może spotkać się w dowolnym miejscu, np. przy okazji sesji ONZ lub Światowej Organizacji Handlu. Radzie przewodniczy kolejno każde państwo członkowskie przez okres sześciu miesięcy, tzw. Prezydencji, która ustala agendę. Premierzy spotykają się cztery razy w roku i jako Rada Europejska ustalają ogólne kierunki dla Unii Europejskiej.

Konfiguracje Rady: Rada odbywa spotkania w dziewięciu różnych składach, zależnie od omawianego tematu. Całość prac Rady jest przygotowywana i koordynowana przez Komitet Stałych Przedstawicieli (COREPER) tworzony przez stałych przedstawicieli państw członkowskich, którzy pracują w Brukseli, oraz z ich asystentów. Istnieją następujące konfiguracje składu Rady do spraw:

• ogólnych i stosunków zewnętrznych
• gospodarczych i finansowych
• sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
• konkurencji
• transportu, telekomunikacji i energii
• rolnictwa i rybołówstwa
• środowiska
• oświaty, młodzieży i kultury
• Zatrudnienie, Polityka spoleczna, Zdrowie i Ochrona Konsumenta

Prezydencja: Radzie przewodniczy przez sześć miesięcy kolejno każde państwo członkowskie według uzgodnionych zasad rotacji. Prezydencja odgrywa istotną rolę w organizacji pracy tej instytucji. Prezydencja jest głównym motorem procesu legislacyjnego i decyzyjnego, a w razie potrzeby, wypracowywania i negocjowania kompromisów między państwami. Prezydencja także organizuje i przewodniczy wszystkim posiedzeniom.

Rada Europejska to gremium składające się z szefów państw lub rządów oraz przewodniczącego Komisji. Rada określa ogólne wytyczne polityki Unii Europejskiej. Posiedzenia Rady Europejskiej zwykle odbywają się w Brukseli, w budynku Justusa Lipsiusa.

Sekretarz Generalny Rady i Wysoki Przedstawiciel ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa wspomaga Radę w sprawach polityki zagranicznej. Pomaga on w pracach nad formułowaniem, przygotowaniem i realizacją decyzji w zakresie polityki europejskiej. W imieniu Rady działa prowadzi dialog polityczny ze stronami trzecimi. Funkcję Sekretarza Generalnego sprawuje obecnie Javier Solana.

Komisja Europejska

Komisja 27 państw członkowskich składa się z 26 Komisarzy i Przewodniczącego, którzy odpowiadają za różne resorty, takie jak, przedsiębiorczość i przemysł, transport, stosunki między-instytucjonalne, strategia komunikacyjna, rozwój rolnictwa i terenów wiejskich, i inne. Każdy z nich posiada swój gabinet (własne biuro) oraz ministerstwo (lub Generalną Dyrekcję) z których większość funkcjonuje w Brukseli.

Kadencja Komisarzy trwa pięć lat. Przewodniczący Komisji jest powoływany przez państwa członkowskie drogą konsensusu, a następnie zatwierdzany przez Parlament. Przewodniczący elekt i rządy następnie uzgadniają kolejnych kandydatów. Całość podlega zatwierdzeniu przez Parlament Europejski, po „przesłuchaniach zatwierdzających” przed komisjami parlamentarnymi. Obecnie każde z 27 państw ma jednego Komisarza, ale do roku 2004 niektóre państwa miały po dwóch.

Komisja Europejska jest jedyną instytucją UE, która ma inicjatywę ustawodawczą. Musi ona jednak konsultować się z grupami interesu i ekspertami, aby zapewnić właściwą obsługę obywateli Unii. Komisja odbywa regularne spotkania z grupami ekspertów rządów państw i ich agend, a także z organizacjami przedstawicielskimi szczebla europejskiego, reprezentującymi szeroki wachlarz sektorów, w tym, przemysł, usługi publiczne, związki zawodowe, grupy konsumenckie, organizacje regionalne i organizacje pozarządowe. Wiele z tych grup posiada stałe placówki w Brukseli dla łatwiejszego lobbowania, wiadomo bowiem, że najlepszy czas na kształtowanie nowego prawa to czas przed jego oficjalnym zgłoszeniem.

Z chwilą przyjęcia nowego prawa, Komisja ma za zadanie dopilnować jego pełnej i właściwej realizacji zgodnie z przewidzianymi terminami we wszystkich państwach członkowskich. Komisja (lub państwa członkowskie) mogą skarżyć do Trybunału Sprawiedliwości inne państwa za niewywiązanie się z zobowiązań wynikających z prawa unijnego.

Generalne Dyrekcje to departamenty Komisji wykonujące prace techniczne dotyczące każdego sektora polityki. Komisja jest wspierana przez służbę cywilną złożoną z 36 Generalnych Dyrekcji zlokalizowanych przeważnie w Brukseli i Luksemburgu. Największe Generalne Dyrekcje zatrudniają tysiące urzędników zajmujących się poszczególnymi sektorami.

Inne instytucje UE

Trybunał Sprawiedliwości
W skład znajdującego się w Luksemburgu Trybunału Sprawiedliwości wchodzą sędziowie, po jednym z każdego państwa unijnego, oraz ośmiu adwokatów generalnych. Trybunał jest niezawisły, a jego zadaniem jest zapewnienie jednolitego pojmowania i interpretacji prawa europejskiego we wszystkich państwach na terenie całej Unii. W szczególności, sądy w tych państwach powinny zgłaszać zapytania do Trybunału w przypadkach gdy pojawia się konflikt prawa krajowego z unijnym.

Trybunał rozsądza też spory między różnymi instytucjami krajowymi, a unijnymi.

Ważniejsze decyzje wydane przez Trybunał w ostatnich latach wzmocniły europejski wymiar przepisów dotyczących ochrony środowiska, konsumenta, zatrudnienia i swobodnego przepływu towarów i usług przez wewnętrzne granice Unii.

Trybunał odgrywa więc coraz ważniejszą rolę w miarę jak nowe uregulowania wchodzą do systemu prawnego i kształtują byt obywateli Unii Europejskiej.

Każdy obywatel Unii Europejskiej lub organizacja może wnieść sprawę przed Trybunał, jeżeli w rachubę wchodzi bezpośrednio dotyczący ich przepis prawny. Sąd Pierwszej Instancji powstał w 1989 r.

Trybunał Obrachunkowy
Również w Luksemburgu znajduje się Europejski Trybunał Obrachunkowy, który dba aby środki były w Unii wydawane w najefektywniejszy sposób. Według internetowej strony Trybunału „bada on czy operacje finansowe są prawidłowo udokumentowane, realizowane zgodnie z prawem i prowadzone w sposób gwarantujący oszczędność, sprawność i skuteczność”.

Trybunał Obrachunkowy uważa się za „finansowe sumienie” Unii, bo to do niego należy pilnowanie budżetu UE i odpowiedniego nim zarządzania przez Komisję Europejską. Na podstawie raportów Trybunału Obrachunkowego, Parlament Europejski ostatecznie zezwala Komisji na przystąpienie do realizacji każdego budżetu rocznego.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany przez Parlament Europejski do rozpatrywania skarg na złą administrację ze strony instytucji europejskich. Każdy obywatel Unii, firma, czy organizacja może zwrócić się do Rzecznika o zbadanie swej sprawy. Rzecznik ma swą siedzibę w Strasburgu.

Władze finansowe

Europejski Bank Centralny
Europejski Bank Centralny (ECB) z siedzibą we Frankfurcie, jest bankiem centralnym dla wszystkich państw strefy euro. Ustala on stopy procentowe i odpowiada za politykę monetarną. Rada banku składa się z Prezesów wszystkich banków centralnych strefy euro i rady wykonawczej. Rada składa się z Prezesa Banku, Wice-prezesa i czterech innych członków. Członkowie Rady są powoływani przez Radę, zaś ich szczególnym zadaniem jest ustalanie stóp procentowych na comiesięcznych posiedzeniach.

Europejski Bank Inwestycyjny
Europejski Bank Inwestycyjny (EIB) z centralą w Luksemburgu udziela pożyczek i gwarancji mniej rozwiniętym regionom Unii Europejskiej. Finansuje także programy inwestycyjne firm, dla podniesienia ich konkurencyjności.

Ciała doradcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (ESC lub EESC) bywa też znany pod nazwą „Ecosoc” (nie mylić z ONZ-owską Radą Gospodarczo-Społeczną, która oficjalnie używa skrótu nazwy Ecosoc) i jest ciałem konsultacyjno-doradczym złożonym z różnych grup interesu. Ponad 200 członków tego Komitetu pochodzi z organizacji europejskich, takich jak, grupy konsumenckie, związki zawodowe i rolników, a także stowarzyszenia pracodawców. Każde państwo członkowskie ma kilku członków Komitetu (proporcjonalnie do liczby ludności). W trakcje unijnego procesu legislacyjnego, Komisja musi zasięgnąć opinii Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie proponowanych przez siebie ustawy dotyczących wielu dziedzin. Podobnie jak w przypadku Komitetu Regionów, opinie EESC nie mają mocy wiążącej, lecz mimo to Komitet bada około dwóch trzecich wszystkich projektów ustaw powstających w procesie legislacyjnym.

Komitet Regionów
Komitet Regionów (CoR) jest drugim „oficjalnym” ciałem doradczym Komisji, Parlamentu Europejskiego i Rady, reprezentującym społeczności lokalne/regionalne na poziomie UE i zbliżającym Unię do jej obywateli. CoR reprezentuje głos samorządów lokalnych i regionalnych wobec instytucji unijnych. Jego członkowie, w liczbie 344, pochodzą z kręgów władz gminnych i regionalnych państw członkowskich UE. O ile ESC istniał w czasie gdy Wspólnota powstawała w 1957 r. (Traktat Rzymski), to CoR został utworzony dopiero w 1994 r. już po traktacie z Maastricht z 1992 r. Z Komitetem tym należy konsultować wszelkie propozycje prawodawcze, mogące mieć konsekwencje dla regionów, zwłaszcza w takich obszarach jak, ochrona zdrowia, oświata, transport, zatrudnienie i polityka socjalna.

Podobnie jak w przypadku Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, opinie Komitetu Regionów także nie mają mocy wiążącej.

Ciała między-instytucjonalne

Europejski Urząd ds. Zwalczania Oszustw OLAF
OLAF powstał początkowo jako komórka w ramach Komisji, z zadaniem zwalczania oszustw przy wdrażaniu programów i polityki UE. Dziś Biuro funkcjonuje jako jednostka niezależna. Jego celem jest ścisła współpraca z krajowymi agendami zwalczającymi oszustwa i korupcję, ponieważ znaczna część budżetu Unii jest obecnie realizowana przez struktury krajowe.

Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich jest wydawnictwem instytucji i innych organów Unii Europejskiej. Odpowiada za produkcję i dystrybucję publikacji unijnych we wszystkich mediach i nośnikach.

Europejskie Biuro Selekcji Kadr EPSO EPSO jest centralnym departamentem organizującym „konkursy” wyłaniające kadry do pracy w instytucjach UE.

Agencje UE

Agencje Lokalne to struktury podlegające europejskiemu prawu publicznemu, różne od Instytucji europejskich i posiadające własną osobowość prawną. Służą do realizacji wyspecjalizowanych zadań technicznych, naukowych i administracyjnych.

Agencje ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa
Obecnie agencje Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa CFSP to Europejska Agencja Obrony, Europejski Instytut, Instytut UE ds. Studiów Bezpieczeństwa oraz Centrum Satelitarne Unii Europejskiej.

Agencje ds. współpracy policji i wymiaru sprawiedliwości
Agencje te to: Europejska Jednostka ds. Współpracy Sądowej (EUROJUST), Europejskie Kolegium Policyjne (CEPOL) i Europejski Urząd Policji (EUROPOL).