Szybki przewodnik po UE
3. Spojrzenie w przyszłość
Napęd główny - Komisja
Komisja Europejska wykonuje mnóstwo codziennej pracy w Unii Europejskiej. Opracowuje propozycje nowych praw europejskich, które przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Nadzoruje właściwe wdrażanie decyzji UE i sposobu wydawania funduszy UE. Pilnuje także, aby wszyscy przestrzegali traktatów i praw europejskich.
Komisja 27 państw członkowskich składa się z 26 Commissioners (26 Komisarzy) oraz Przewodniczącego, odpowiedzialnych za różnorodne dziedziny, takie jak przedsiębiorczość i przemysł, transport, strategia stosunków instytucjonalnych i komunikacji, rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich, itp. Każdy komisarz ma do pomocy swój gabinet (prywatne biuro) i wydział (lub Dyrektoriat Generalny), z których większość mieści się w Brukseli.
Przewodniczący, obecnie José Manuel Barroso, jest wybierany przez rządy państw członkowskich i musi zostać zatwierdzony przez Parlament europejski. Inni członkowie są mianowani przez rządy członkowskie w konsultacji z obejmującym rządy przewodniczącym, ale także muszą, jako zespół, być zatwierdzeni przez Parlament. Komisja jest powoływana na kadencję pięcioletnią, ale może zostać w dowolnym momencie odwołana przez Parlament. Komisja działa niezależnie od rządów państw członkowskich.
Komisję można uznać za silnik lub napęd główny, dzięki któremu UE funkcjonuje, zgłasza nowe propozycje i chroni interesy całej Unii – w odróżnieniu od interesów jakiegokolwiek pojedynczego państwa członkowskiego. Przewodniczący Komisji działa jako główny inżynier, pracujący po to, aby wprawić UE w ruch i ukierunkowywać zarówno komisarzy, jak i komisję jako całość. Przewodniczący reprezentuje też Komisję Europejską na posiedzeniach Rady Europy, wobec innych instytucji UE i reszty świata.
Poszerzenie – głębsza, szersza, bardziej stabilna Europa
Komisja Europejska działa na rzecz zapewnienia, że poszerzenie pozostaje jednym z najpotężniejszych narzędzi UE, które powiększa strefę pokoju i stabilizacji, swobód i demokracji, dobrobytu i solidarności w całej Europie. Cele i wyzwania procesu poszerzenia muszą być dobrze przedstawiane obywatelom, a zobowiązania UE w związku z poszerzeniem – skonsolidowane. Komisja podkreśla też, że muszą być przestrzegane surowe kryteria przystąpienia, określone dla krajów kandydujących.
Nowi członkowie mogą zostać przyjęci do Unii – i to jest proces opisywany jako „poszerzenie” – tylko jeśli spełnią określone warunki. Przystąpienie do Unii zaczyna się od złożenia przez kraj wniosku o przystąpienie. Kiedy obecne państwa członkowskie, wraz z Komisją i Parlamentem, zaakceptują potencjalne państwo członkowskie in principle, państwo to staje się „krajem kandydującym”. Następnie kraj kandydujący przystępuje do szczegółowych negocjacji z Komisją na temat warunków jego członkostwa.
W zasadzie, aby zostać państwem członkowskim UE, kraj musi spełnić “kryteria Kopenhaskie”, co oznacza, że musi przyjąć całe obowiązujące prawo unijne (znane jako acquis communautaire) do swojego systemu prawnego i udowodnić, że jest stabilną i dobrze funkcjonującą demokracją i gospodarką. Kiedy negocjacje zostaną ukończone, traktat akcesyjny musi zostać ratyfikowany w każdym z dotychczasowych państw członkowskich i w samym kraju kandydującym. W wielu wypadkach nowi członkowie wybierają referendum jako element procesu ratyfikacji.
Do maja 2004 r. w UE było 15 państw członkowskich, w ktorych mieszkało łącznie 375 milionów obywateli. Dziesięć nowych krajów, głównie z Europy Środkowej i Wschodniej, przyłączyło się w 2004 r. W 2007 r. do UE przystąpiły Bułgaria i Rumunia, dzięki czemu liczba ludności UE wzrosła do blisko 500 milionów. Swoje członkostwo negocjuje obecnie Chorwacja i prawdopodobnie przyłączy się w ciągu kilku następnych lat. Krajem kandydującym jest też Turcja i może ona przystąpić do UE – według niektórych ocen - do roku 2015 lub później, jeżeli zostaną spełnione przez nią wszystkie warunki członkostwa. EU udziela znaczącej pomocy finansowej i konsultacji, mających pomóc kandydatowi przygotować się do członkostwa. Za kraje kandydujące odpowiada istniejący w Komisji Dyrektoriat Generalny ds. Poszerzenia Enlargement DG.
Zmiany na horyzoncie
Rozszerzona na 27 krajów, a potencjalnie jeszcze bardziej, UE potrzebuje lepiej ustrukturyzowanego i efektywniejszego systemu podejmowania decyzji. Ale ustalenia te muszą być uczciwe w stosunku do wszystkich państw członkowskich, zarówno starych, jak i nowych, dużych i małych.
Każde państwo członkowskie UE ma określoną liczbę głosów, jakie może oddać podczas podejmowania decyzji przez Radę Ministrów. Obywatele każdego kraju wybierają także określoną liczbę członków Parlamentu Europejskiego. Tradycyjnie wielkości te w przybliżeniu oddają relatywne rozmiary populacji tego kraju.
29 października 2004 r. szefowie państw lub rządów oraz ministrowie spraw zagranicznych 25 państw członkowskich oraz trzech państw kandydujących, Rumunii, Bułgarii i Turcji, spotkali się w Rzymie, aby podpisać Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy. Proces ratyfikacji traktatu natrafił jednakże na trudności, kiedy obywatele Francji i Holandii odrzucili go w referendach w 2005 r. W UE opóźnienie widziano przede wszystkim jako możliwość (i katalizator) do refleksji: jak poprowadzić dalej integrację europejską w sposób, który pozwoli jej mieszkańcom, instytucjom społeczeństwa obywatelskiego, partnerom społecznym, parlamentom krajowym i partiom politycznym uczestniczyć w tym procesie i mieć poczucie, że ich opinie zostały wysłuchane.
(Los Konstytucji europejskiej był szeroko dyskutowany podczas prezydencji niemieckiej w pierwszej połowie roku 2007), która zakończyła okres refleksji nad kształtem tego najważniejszego aktu prawnego Unii. Do marca 2007 r., kiedy przypadała pięćdziesiąta rocznica podpisania Traktatów Rzymskich, wszystkie państwa członkowskie zaakceptowały Deklarację Berlińską, zawierającą przyrzeczenie wyrażenia zgody na nowy traktat. Podczas szczytu europejskiego w Brukseli w czerwcu 2007 roku, 27 przywódców państw i rządów zgodziło się by sformułowania nowego Traktatu Reformującego zastąpiły odrzuconą Konstytucję. Rada Unii wyraziła nadzieję, że nowy traktat pozwoli UE stawić czoła wyzwaniom XXI wieku i wykorzystać w pełni jej potencjał.
Ostateczny tekst Traktatu Reformującego został przyjęty podczas nieformalnego spotkania Rady Europejskiej w Lizbonie 17-18 października 2007 roku. Ceremonia podpisania traktatu miała miejsce 13 grudnia 2007 roku w Lizbonie. W ten sposób zakończył się kryzys wywołany odrzuceniem pierwotnego tekstu Konstytucji Europejskiej przez referenda we Francji i Holandii.
Jeżeli Traktat Reformujący zostanie ratyfikowany przez wszystkie państwa członkowskie jego postanowienia wejdą w życie jeszcze przed kolejnymi wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2009 roku. Większość krajów wyraża nadzieję na zakończenie tego procesu w początku 2008 roku poprzez ratyfikację traktatu przez parlamenty narodowe. Najprawdopodobniej Irlandia będzie jedynym krajem, który w tej sprawie zorganizuje referendum, ponieważ taki wymóg stawia jej konstytucja.
Nowy Traktat Reformujący ogniskuje uwagę na kwestiach modernizacji i reform Unii Europejskiej. Demokratyzuje on powiększoną Unię, spełniając oczekiwania jej obywateli dotyczące odpowiedzialności, przejrzystości i uczestnictwa, a także bardziej efektywnego podejścia do takich problemów współczesności jak zmiany klimatyczne, bezpieczeństwo i zrównoważony rozwój.
Najważniejsze zmiany instytucjonalne i zmiany polityczne to:
- ustanowienie Stałego Przewodniczącego Rady, który będzie przewodniczył szczytom unijnym przez dwu i pół letnią, powtarzalną kadencję, zamiast obecnej sześciomiesięcznej Prezydencji;
- bardziej przejrzysty system głosowania oparty na mechanizmie uzyskiwania podwójnej większości w głosowaniach Rady (potrzeba poparcia 55 procent państw członkowskich obejmujących 65 procent jej obywateli by przegłosować te akty prawne, które wymagają uzyskania kwalifikowanej większości głosów). Z powodu silnego oporu ze strony Polski nowy system głosowania będzie wprowadzony od roku 2014 z możliwością
- ustanowienie Wysokiego Przedstawiciela UE do spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, który zastąpi obecnego Wysokiego Przedstawiciela UE do spraw Zagranicznych Javiera Solanę i Komisarza do spraw stosunków zewnętrznych UE;
- zredukowanie do roku 2014 liczby komisarzy UE z 27 do 15;
- zredukowanie liczby posłów do Parlamentu Europejskiego do maksimum 750 (po co najmniej 6 i najwyżej 96 z kraju członkowskiego)
- wzmocnienie parlamentów krajowych przez udzielenie im kompetencji zgodnych z zasadą subsydiarności;
- wprowadzenie jednolitej osobowości prawnej Unii Europejskiej;
- wprowadzenie klauzuli wyjścia umożliwiającej wycofanie się kraju z UE;
- objęcie zasadą kwalifikowanej większości 40 obszarów polityk UE (w większości dotyczących polityki azylowej, imigracji, współpracy policyjnej i sądowej w sprawach kryminalnych oraz odnoszących się do nowych wyzwań, takich jak zmiany klimatu i solidarność energetyczna);
- nadanie Karcie Praw Podstawowych mocy obowiązującego prawa, przy zastrzeżeniu Wielkiej Brytanii i Polski, że mogą go nie przyjąć.