Szybki przewodnik po UE
2. UE – co osiągnęła
Zjednoczeni Europejczycy
UE jest rodziną demokratycznych państw europejskich współdziałających na rzecz pokoju i dobrobytu. Unia nie jest państwem, mającym zastąpić istniejące. Ale, jednocześnie, jest czymś więcej niż tylko organizacją międzynarodową. Wchodzących w jej skład 27 krajów członkowskich utworzyło wspólne instytucje, którym przekazało część swoich uprawnień, tak by decyzje w konkretnych sprawach mogły być podejmowane demokratycznie na szczeblu europejskim.
Historyczne korzenie Unii, zarówno politycznie jak i fizycznie, sięgają okresu odbudowy po II wojnie światowej (History of the European Union). Koncepcja integracji europejskiej zrodziła się po to, aby zapobiec powtórzeniu się podobnie tragicznych wydarzeń. Po raz pierwszy wysunął ją francuski minister spraw zagranicznych, Robert Schuman w swoim wystąpieniu 9 maja 1950 r. – dniu obchodzonym obecnie jako Europe Day (Dzień Europy).
Początkowo współpraca krajów UE koncentrowała się na handlu i kwestiach gospodarczych, w szczególności w odniesieniu do węgla i stali, czyli ówczesnych podstaw potęgi przemysłowej.Obecnie jednak Unia zajmuje się także wieloma innymi sprawami, mającymi bezpośredni wpływ na nasze codzienne życie. UE sprzyja także współpracy różnych narodów Europy, „promując jedność przy zachowaniu różnorodności i zapewniając, że decyzje są podejmowane możliwie jak najbliżej obywateli ".
Mniej granic, więcej miejsc pracy
Swobodne przemieszczanie się ludzi, towarów i usług: Obywatele europejscy mogą podróżować, studiować i pracować gdziekolwiek chcą w 27 krajach Unii Europejskiej. Dla obywateli najnowszych państw członkowskich istnieją jednakże pewne przejściowe ograniczenia. Co więcej, z bardzo nielicznymi wyjątkami, chociaż i tutaj z przejściowymi opóźnieniami w odniesieniu do najnowszych państw członkowskich, można podróżować po Europie beż żadnych kontroli granicznych.
UE nie decyduje w sprawie krajowych systemów oświaty, ale pracuje nad systemami uznawania wykształcenia i kwalifikacji zawodowych w całej Unii i nad poszerzeniem zakresu edukacji na poziomie UE poprzez programy wymiany i zwiększania mobilności, takie jak program Erasmus, czy stypendia doktoranckie Marie Curie.
Za pomocą jednej waluty i swobody poruszania się Unia ma też nadzieję zredukować bezrobocie w Europie, tworzyć nowe miejsca pracy i nowe możliwości. UE przyznaje jednak, że póki nie będzie odpowiednich warunków gospodarczych, póty przemysł europejski nie będzie w stanie stworzyć większej liczby nowych miejsc pracy.
Poprzez tworzenie jednolitego rynku i wspólnej waluty UE dąży do zwiększenia handlu i zatrudnienia na kontynencie. Przyjęta przez UE strategia stymulowania wzrostu i generowania większej liczby lepszych miejsc pracy polega na stymulowaniu badań naukowych, szkolenia i kształcenia, innowacyjności i przedsiębiorczości, umiejętności przystosowania się do nowych metod pracy i równych szans dla każdego – z czego większość została zagwarantowana w tak zwanej Strategii Lizbońskiej Lisbon Strategy Strategia Lizbońska, czyli porozumieniu przywódców europejskich na Szczycie w Lizbonie w 2000 r. o wprowadzeniu w życie koniecznych środków, które uczynią Europę „do 2010 r. najbardziej dynamiczną, opartą na wiedzy gospodarką na świecie”. Głównym celem Komisji jest przyspieszenie postępu w tej dziedzinie. I faktycznie, od 2006 r. widać, jak ponownie wprowadzana strategia wzrostu i tworzenia miejsc pracy nabiera tempa.
Ponadto trzecią część budżetu UE pochłaniają Fundusze Strukturalne, które promują wzrost gospodarczy i tworzenie nowych miejsc pracy w mniej zasobnych regionach, w celu zapewnienia równomierniejszego podziału bogactwa w Europie.
Wspólna waluta: Wspólna waluta europejska, czyli banknoty i monety, które weszły do użytku 1 stycznia 2002 r., nazywa się euro (€). W wyniku spokojnej zamiany zastąpiła ona waluty narodowe 12 krajów UE: Austrii, Belgii, Finlandii, Francji, Niemiec, Grecji, Irlandii, Włoch, Luksemburga, Holandii, Portugalii i Hiszpanii. Spośród 10 krajów, które przystąpiły do UE w 2004 r., na razie tylko Słowenia przyjęła euro w styczniu 2007 r.
Kraje przyłączające się do “obszaru euro” przed uzyskaniem zezwolenia na przyjęcie nowej waluty musiały spełnić kryteria konwergencji, dotyczące szeregu wskaźników ekonomicznych, znane jako kryteria z Maastricht.
Kraje w obszarze euro muszą zachowywać dyscyplinę budżetową, zgodnie z warunkami paktu stabilizacji i wzrostu. Zasadniczo jest to porozumienie o ograniczaniu w krajach przyjmujących euro deficytu budżetowego. Kiedy tworzono obszar euro, kontrola stóp procentowych została przekazana przez rządy i/lub banki centralne Europejskiemu Bankowi Centralnemu (EBC), którego głównym celem jest utrzymywanie inflacji pod kontrolą. Pakt oznacza, że rządy muszą ograniczać swoje deficyty budżetowe do nie więcej niż 3 proc. Produktu Krajowego Brutto – co jest zadaniem, z którym kilka krajów, w tym Niemcy, Francja i Włochy, nie radziły sobie w ostatnich latach. W efekcie pakt stał się źródłem intensywnej debaty i może zostać zmodyfikowany w niedalekiej przyszłości.
Po stronie pozytywów trzeba jednak zapisać to, że posiadanie wspólnej waluty ułatwia indywidualnym osobom podróżowanie i porównywanie cen a także daje stabilniejsze warunki działania firmom europejskim, stymulując przez to ich wzrost i konkurencyjność.
Społeczeństwo bogate w wiedzę: Zgodnie ze Strategią Lizbońską UE jest coraz aktywniejsza w promowaniu europejskich osiągnięć badawczych i naukowych oraz ułatwianiu obywatelom dostępu do internetu i informacji poprzez swoją inicjatywę eEurope. W szerokiej gamie sektorów, obejmujących całe spektrum dziedzin nowoczesnej technologii i nauki, UE finansuje projekty podejmowane przez ośrodki badawcze, uczelnie wyższe i przemysł.
Celem polityki naukowo-badawczej Unii Europejskiej jest: „organizowanie współpracy na różnych szczeblach, koordynowanie polityk krajowych z unijnymi, zachęcanie zespołów badawczych do tworzenia wzajemnych związków i zwiększanie przepływu ludzi i idei w celu wzmocnienia konkurencyjności europejskiej”. Ostatnio Unia Europejska zwiększyła swoje starania na rzecz wspierania wynalazczości w Europie. Najnowsza agencja naukowa, Europejska Rada ds. Badań Naukowych - European Research Council, rozpoczęła działalność na początku 2007 r., z zadaniem finansowania najbardziej zaawansowanych badań naukowych w dziedzinie nowych technologii, w celu utrzymania konkurencyjności Europy. Kolejna nowa inicjatywa, Europejski Instytut Technologiczny, ma ruszyć w 2008 r.
W tej polityce UE kładzie się nacisk na promowanie awangardowych badań naukowych i projektów rozwoju technologii o celach społeczno-ekonomicznych, takich jak tworzenie miejsc pracy i podnoszenie jakości życia, nie zapominając przy tym o znaczeniu podstawowych badań naukowych. Priorytetowe dziedziny badawcze Unii obejmują, między innymi, zdrowie, biotechnologie, technologie informatyczne i komunikacyjne, nanonauki, energię, środowisko – w tym zmiany klimatyczne, nauki społeczno-ekonomiczne, transport i bezpieczeństwo.
Dbałość o środowisko naturalne: Polityka ochrony środowiska prowadzona przez Unię Europejską oparta jest na założeniu, że wysokie standardy ochrony środowiska stymulują wynalazczość i możliwości działalności gospodarczej. Polityka gospodarcza, społeczna i ochrony środowiska są ze sobą blisko związane. Celem UE jest zagwarantowanie odpowiedniego poziomu ochrony środowiska w całej UE, choć z poszanowaniem lokalnych uwarunkowań i ograniczeń gospodarczych.
Programy działań Unii w dziedzinie ochrony środowiska, uruchomione w 1972 r., pomogły zintegrować aspekty ekologiczne i ochrony środowiska w politykę, obejmującą wszystkie obszary Wspólnoty. Szósty program, ‘Environment 2010: Our Future, Our Choice ’- Środowisko 2010: Nasza przyszłość, nasz wybór - realizowany w latach 2002 – 2012, koncentruje się na czterech priorytetowych obszarach: rozwiązywania problemów zmian klimatycznych i ocieplenia globalnego, ochrony siedlisk naturalnych roślin i dzikich zwierząt, kwestii stanu środowiska naturalnego i zdrowia oraz zachowania zasobów naturalnych oraz zagospodarowywania odpadów.
W styczniu 2007 r. Komisja Europejska zaproponowała, aby UE zredukowała emisję gazów cieplarnianych o 20 proc. do roku 2020, licząc według poziomów z 1990 r. Komisja miała nadzieję, że ruch ten „wytyczy ścieżkę dla nowej rewolucji przemysłowej”. Ten ambitny, wiążący cel został wysunięty na Szczycie UE w marcu 2007 r. Uzgodniono także, że 20 proc. całej energii zużywanej w UE musi pochodzić ze źródeł odnawialnych, takich jak wiatr i energia słoneczna, i że 10 proc. wszelkich zużywanych paliw muszą stanowić biopaliwa. Następnym celem jest 20 proc. redukcja całkowitego zużycia energii w Unii Europejskiej. UE będzie dążyła do realizacji tych celów jednostronnie, niezależnie od tego, czy zostanie osiągnięte porozumienie międzynarodowe w sprawie dalszego ruchu w tejs sprawie po ostatecznym terminie określonym w Protokole z Kioto, czyli roku 2012. EU ma nadzieję, że jej przykład zachęci do pójścia w ślady Europy takie kraje, jak USA i Chiny.
Strefa wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości
Unia Europejska pracuje na rzecz realizacji celów Programu Haskiego 2005-2010, uzgodnionego przez szefów rządów państw UE w 2004 r., obejmującego zagadnienia wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w UE, z naciskiem na podstawowe prawa obywateli, walkę z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną, kwestie imigracji, azylu i współpracy pomiędzy policją a władzami sądowniczymi i celnymi.
Niepokoje i brak poczucia bezpieczeństwa w regionach i sąsiedztwie czasami mają korzenie międzynarodowe, a kraje europejskie podejmują wspólne wysiłki na rzecz rozwiązania tych problemów na szczeblu UE. Dotyczy to międzynarodowego terroryzmu, nielegalnego handlu i nadużywania narkotyków, nielegalnego handlu ludźmi i zmuszania kobiet z obcych krajów do prostytucji. Kraje UE z determinacją zwalczają te przestępstwa, poprzez przyjęcie wspólnych zasad i współpracę policji, urzędów celnych oraz sądów. Do głównych kroków należą tu utworzenie europejskiej agencji policyjnej Europol i agencji ds. ochrony granic Frontex.
UE odgrywa także rolę w polityce azylowej i imigracyjnej. Gwarantuje poszanowanie prawa do ubiegania się o azyl. Jednocześnie kraje UE koordynują swoją politykę w odniesieniu do uchodźców i starają się rozwiązać problem u źródła, zwalczając ubóstwo i zapobiegając konfliktom w krajach, z których ludzie mogą chcieć uchodzić.
Do kwestii praktycznych zalicza się polityka wizowa, działania obszaru Schengen, zwiększanie wymiany informacji służących zwalczaniu terroryzmu i poważnych przestępstw, promowanie zasady wzajemnego uznawania w dziedzinach prawa cywilnego i karnego, zwalczanie rasizmu i ksenofobii oraz określenie standardów minimum, środków i procedur dla ubiegających się o azyl. Unia współpracuje też aktywnie z krajami, które są źródłem silnej imigracji na rzecz lepszych perspektyw na przyszłość dla ich obywateli w kraju rodzinnym. Jednocześnie Unia jest zdecydowana przeciwdziałać nielegalnej imigracji i wzmocnić swoje granice zewnętrzne, szczególnie wschodnie i południowe.
Misje pokojowe
XX wiek pokazał, jakie zniszczenia niesie wojna pomiędzy krajami europejskimi. Ale dzięki jedności, budowanej w tym regionie przez ostatnie pięćdziesiąt lat, obecnie wojna pomiędzy członkami UE jest nie do pomyślenia. UE jest też w coraz większym stopniu zaangażowana w zachowywanie pokoju i budowanie stabilizacji w krajach sąsiednich, jak to było na przykład z wojskami, które przejmują coraz większą rolę w utrzymywaniu pokoju w regionie Bałkanów.
Mając terytorium rozciągające się od Atlantyku po Morze Czarne i w przybliżeniu 490 milionów ludności, Unia Europejska jest aktorem międzynarodowym o potężnych wpływach gospodarczych i politycznych. Z każdym poszerzeniem rośnie potęga polityki zagranicznej UE. Aktualne członkostwo dwudziestu siedmiu państw uprawnia Unię do aktywności w różnych regionach świata.
Rozwój pełnowartościowego elementu Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (ESDP), obok istniejącej Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, był długoterminowym celem, do którego dążyli przywódcy europejscy. Problemy logistyczne, wobec jakich stoi większość krajów europejskich oraz kwestie narodowe i NATO utrudniały szybki rozwój ESDP. Jednakże pomyślne przeprowadzenie pierwszej operacji militarnej UE w Kongo i w Macedonii w 2003 r., po których nastąpiło przejęcie dowodzonych przez NATO sił w Bośni-Herzegowinie oraz udana misja ESDP w Kongo podczas wyborów prezydenckich w 2006 r. sprawiły, że polityka ta nabrała rumieńców. Koncepcja Grup Bojowych UE i ich gotowość operacyjna na dzień 1 stycznia 2007 r. sugerują, że UE wykonała wielki krok w kierunku wypracowania spójnej polityki bezpieczeństwa i obrony.
Zapobieganie i rozstrzyganie konfliktów to dwa z celów polityki zagranicznej UE. Ale Unia jest też największym dawcą pomocy finansowej dla niespokojnych miejsc na całym świecie. Obok działań nastawionych na utrzymywanie pokoju, realizuje także wiele projektów, które wspierają prawa człowieka, demokrację i rozwój. Co roku Komisja europejska przekazuje ponad 7 miliardów € w formie takiej pomocy.