eu4journalists

Οι πρωταγωνιστές

3. Τα Όργανα της ΕΕ αναλυτι&

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκπροσωπεί 492 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ και μοιράζεται τη νομοθετική εξουσία με το Συμβούλιο. Είναι το μοναδικό σώμα της ΕΕ που εκλέγεται άμεσα. Οι συνεδριάσεις της ολομέλειας του Κοινοβουλίου γίνονται κυρίως στο Στρασβούργο (Γαλλία), αλλά πραγματοποιούνται και μίνι συνεδριάσεις στις Βρυξέλες (Βέλγιο). Τα Μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Ευρωβουλευτές) έχουν γραφεία και στις δύο πόλεις.

Οι Ευρωβουλευτές σχηματίζουν πολιτικές ομάδες – δεν οργανώνονται με βάση την εθνική αλλά με βάση την πολιτική ταυτότητα. Ο Πρόεδρος, που εκλέγεται μεταξύ των Ευρωβουλευτών για δυόμισι χρόνια κάθε φορά, επιβλέπει όλο το έργο του Κοινοβουλίου και εκπροσωπεί το Κοινοβούλιο σε όλες τις εξωτερικές σχέσεις.

Η εξουσία του Κοινοβουλίου έχει αυξηθεί σημαντικά μέσα στα χρόνια. Σε πολλούς τομείς η διαδικασία της συναπόφασης σημαίνει ότι το Κοινοβούλιο μπορεί να κλείσει το δρόμο σε μια προταθείσα νομοθεσία, αλλά σε κάποιους ευαίσθητους τομείς το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να δώσει μια γνώμη στο Συμβούλιο. Το Κοινοβούλιο έχει τον τελευταίο λόγο σε πολλούς τομείς δαπανών στον ετήσιο προϋπολογισμό της ΕΕ.

Τα Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει, ως ένα βαθμό, το καθήκον να επιβλέπει τους 25 Ευρωπαίους Επιτρόπους που διορίζονται από το Συμβούλιο των Υπουργών κατόπιν έγκρισης από το Κοινοβούλιο. Οι Επίτροποι, των οποίων το έργο είναι να επιτηρούν τις διάφορες δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εμφανίζονται τακτικά ενώπιον των κοινοβουλευτικών επιτροπών. Το Κοινοβούλιο έχει την εξουσία να απολύσει την Κομισιόν συλλήβδην, αλλά όχι μεμονωμένους Επιτρόπους. Αυτή η εξουσία δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ, όμως σε κάποιες περιπτώσεις επαπειλήθηκε η χρήση της. Το 1999 η Κομισιόν με επικεφαλής τον Jacques Santer παραιτήθηκε συλλογικά πριν το Κοινοβούλιο ασκήσει αυτήν την εξουσία, μετά από κατηγορίες για κακοδιαχείριση και ειδικότερα για νεποτισμό μέσα στην Κομισιόν. Τον Οκτώβριο του 2004 ο νέος Πρόεδρος της Κομισιόν, Jose Manuel Barroso, αποφάσισε να αποσύρει την προτεινόμενη ομάδα του, για να αποφύγει πιθανή ήττα από το Κοινοβούλιο. Μεταξύ άλλων, οι Ευρωβουλευτές αντιτέθηκαν στην επιλογή του Rocco Buttiglione ως Επιτρόπου για τη Δικαιοσύνη, την Ελευθερία και την Ασφάλεια. Ένα αναθεωρημένο σώμα προτάθηκε και το Κοινοβούλιο ψήφισε την αποδοχή του στις 18 Νοεμβρίου 2004.

Μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Ευρωβουλευτές), 785 στο σύνολο, εκλέγονται άμεσα κάθε πέντε έτη, σε ταυτόχρονες εθνικές εκλογές. Ο αριθμός των ευρωβουλευτών κάθε χώρας είναι κατά προσέγγιση ανάλογος προς τον εθνικό πληθυσμό και κυμαίνεται από 99, για τη Γερμανία, έως 5, για τη Μάλτα.

Οι Επιτροπές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που συνήθως συνεδριάζουν στις Βρυξέλλες, καλύπτουν συγκεκριμένα θεματικά πεδία και προετοιμάζουν λεπτομερώς τις απόψεις του Κοινοβουλίου. Σε γενικές γραμμές όλες οι συνεδριάσεις των επιτροπών και της ολομέλειας του Κοινοβουλίου πραγματοποιούνται δημόσια, αλλά μερικές φορές κάποια τμήματα των συνεδριάσεων των επιτροπών πραγματοποιούνται κεκλεισμένων των θυρών.

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Το Συμβούλιο είναι το κύριο σώμα λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μοιράζεται τη νομοθετική εξουσία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ως αντιπρόσωποι των κρατών-μελών, οι υπουργοί ή αξιωματούχοι από τμήματα των εθνικών κυβερνήσεων συνέρχονται για να συζητήσουν συγκεκριμένα θέματα. Επίσημα, είναι γνωστό ως ‘Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης’, αλλά μερικές φορές καλείται ‘Συμβούλιο των Υπουργών’.
Για τα διακυβερνητικά θέματα, όπως η εξωτερική πολιτική, το Συμβούλιο ενεργεί με δική του πρωτοβουλία – εδώ οι ρόλοι της Κομισιόν και του Κοινοβουλίου είναι περιορισμένοι. Οι συνεδριάσεις του Συμβουλίου πραγματοποιούνται ιδιαιτέρως, αλλά τα τελευταία χρόνια γίνεται μια προσπάθεια να αυξηθεί η διαφάνεια της λήψης αποφάσεων και να γίνονται κάποιες συνεδριάσεις δημόσια. Όλες οι συσκέψεις του Συμβουλίου που γίνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας της συναπόφασης είναι ανοιχτές για το κοινό.

Οι περισσότερες συνεδριάσεις πραγματοποιούνται στις Βρυξέλλες• όμως, τον Απρίλιο, τον Ιούνιο και τον Οκτώβριο το Συμβούλιο συνέρχεται στο Λουξεμβούργο. Ενίοτε μπορεί να συνέρθει αλλού, για παράδειγμα στο περιθώριο των συνεδριάσεων των Ηνωμένων Εθνών ή του Οργανισμού Διεθνούς Εμπορίου. Στο Συμβούλιο προεδρεύει για διάστημα έξι μηνών κάθε κράτος μέλος εκ περιτροπής – αυτή είναι η ‘Προεδρία’, που ορίζει την ημερήσια διάταξη. Οι πρωθυπουργοί συναντιούνται τέσσερις φορές το χρόνο – ως Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – και ορίζουν γενικές κατευθύνσεις για την ΕΕ.

Συνθέσεις του Συμβουλίου: Το Συμβούλιο συνεδριάζει υπό εννέα διαφορετικές συνθέσεις ανάλογα µε τα υπό εξέταση θέματα. Όλες οι εργασίες του Συμβουλίου προετοιμάζονται και συντονίζονται από την Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων (COREPER), η οποία αποτελείται από τους µόνιμους αντιπροσώπους των κρατών µελών που εργάζονται στις Βρυξέλλες και τους βοηθούς τους. Οι συνθέσεις:

• Γενικές Υποθέσεις και Εξωτερικές Σχέσεις
• Οικονομικές και Δημοσιονομικές Υποθέσεις
• Δικαιοσύνη και Εσωτερικές Υποθέσεις
• Ανταγωνιστικότητα
• Μεταφορές, Τηλεπικοινωνίες και Ενέργεια
• Γεωργία και Αλιεία
• Περιβάλλον
• Παιδεία, Νεολαία και Πολιτισμός
• Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές

Η Προεδρία: Στο Συμβούλιο προεδρεύει για διάστημα έξι μηνών κάθε κράτος μέλος εκ περιτροπής, σύμφωνα με μια προσυμφωνημένη σειρά. Η προεδρία παίζει ζωτικό ρόλο στη οργάνωση των εργασιών του οργανισμού. Είναι η κινητήρια δύναμη στις διαδικασίες νομοθέτησης και λήψης αποφάσεων, επινοώντας και προωθώντας συμβιβασμούς μεταξύ των κρατών-μελών, όταν είναι απαραίτητο. Η προεδρία οργανώνει όλες τις συνεδριάσεις και προεδρεύει σε αυτές.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι μια σύσκεψη των αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων των κρατών-μελών και του προέδρου της Κομισιόν. Ορίζει τις γενικές πολιτικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι συσκέψεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου πραγματοποιούνται συνήθως στις Βρυξέλες, στο κτίριο Justus Lipsius.

Ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου και Ύπατος Εκπρόσωπος για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας βοηθάει το Συμβούλιο σε θέματα εξωτερική πολιτικής. Συνδράμει στην διατύπωση, την προετοιμασία και την εφαρμογή των αποφάσεων της Ευρωπαϊκής πολιτικής. Ενεργεί εκ μέρους του Συμβουλίου στη διεξαγωγή πολιτικού διαλόγου με τρίτα μέρη. Αυτήν την περίοδο Γενικός Γραμματέας είναι ο Javier Solana.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν)

Η Κομισιόν των 27 μελών αποτελείται από 26 Επιτρόπους συν τον Πρόεδρο, οι οποίοι είναι αρμόδιοι για ένα ποικίλο σύνολο χαρτοφυλακίων, όπως επιχειρήσεις και βιομηχανία, μεταφορές, σχέσεις μεταξύ των θεσμικών οργάνων και στρατηγική επικοινωνίας, γεωργική ανάπτυξη και ανάπτυξη της υπαίθρου και άλλα. Καθένας έχει για βοήθεια ένα συμβούλιο (ιδιαίτερο γραφείο) και ένα τμήμα (Γενική Διεύθυνση ) υπαλλήλων, οι περισσότεροι από τους οποίους διαμένουν στις Βρυξέλες.

Η θητεία των Επιτρόπων διαρκεί πέντε χρόνια. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής ορίζεται από τα κράτη μέλη, βάσει κοινής συναίνεσης, και εγκρίνεται κατόπιν από το Κοινοβούλιο. Στη συνέχεια ο εκλεγμένος πρόεδρος και οι κυβερνήσεις συμφωνούν για τους υπόλοιπους υποψηφίους. Η Συνέλευση εγκρίνεται ως σώμα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μετά από ‘ακροάσεις έγκρισης’ ενώπιον κοινοβουλευτικών επιτροπών. Επί του παρόντος υπάρχει ένας Επίτροπος από καθένα από τα 27 κράτη-μέλη, αλλά μέχρι το 2004 τα μεγαλύτερα κράτη-μέλη είχαν δύο.

Η Κομισιόν είναι το μόνο όργανο της ΕΕ που μπορεί να εκκινήσει νομοθετική διαδικασία. Εντούτοις, πριν το κάνει αυτό, πρέπει να συσκεφτεί με ομάδες συμφερόντων και ειδικούς, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες της Ένωσης υπηρετούνται σωστά. Συνεδριάζει τακτικά με τις επιτροπές ειδικών των εθνικών κυβερνήσεων και των υπηρεσιών τους και, επίσης, με αντιπροσωπευτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο οργανώσεις από ένα ευρύ φάσμα τομέων, μεταξύ των οποίων η βιομηχανία, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι καταναλωτικές ομάδες, οι περιφερειακές οργανώσεις και οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Πολλές από αυτές τις ομάδες διατηρούν μια παρουσία στις Βρυξέλλες για να ασκούν πιέσεις στην Κομισιόν, δεδομένου ότι ξέρουν πως ο καλύτερος χρόνος για να επηρεαστεί μια νέα νομοθεσία είναι πριν αυτή πάρει τη μορφή επίσημης πρότασης.

Αφού υιοθετηθεί η νομοθεσία της ΕΕ, η Κομισιόν πρέπει να διασφαλίσει ότι αυτή εφαρμόζεται δεόντως και πλήρως – και εντός των χρονικών ορίων που έχουν τεθεί – σε όλα τα κράτη μέλη. Η Κομισιόν (ή τα κράτη μέλη) μπορεί να υποβάλλει αγωγές ενώπιον του Δικαστηρίου ενάντια στα κράτη μέλη για αποτυχία εκπλήρωσης των υποχρεώσεών τους βάσει του νόμου της ΕΕ.

Οι Γενικές Διευθύνσεις είναι τα τμήματα της Κομισιόν που χειρίζονται τις πρακτικές δουλειές σε κάθε τομέα πολιτικής. Η Κομισιόν έχει την αρωγή μιας δημόσιας υπηρεσίας που αποτελείται από 36 Γενικές Διευθύνσεις, με έδρα κυρίως στις Βρυξέλες και στο Λουξεμβούργο. Οι μεγαλύτερες Γενικές Διευθύνσεις μπορεί να έχουν έως και χίλιους δημόσιους υπαλλήλους που εργάζονται σε έναν συγκεκριμένο τομέα.

Άλλα Όργανα της ΕΕ

Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
Με έδρα στο Λουξεμβούργο, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποτελείται από έναν δικαστή από κάθε χώρα της ΕΕ, που επικουρείται από οκτώ γενικούς εισαγγελείς. Είναι εντελώς ανεξάρτητο και διασφαλίζει ότι ο νόμος της ΕΕ γίνεται κατανοητός και ερμηνεύεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη και σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ειδικότερα, τα δικαστήρια των κρατών-μελών είναι υποχρεωμένα να απευθύνουν ερωτήσεις προς το Δικαστήριο σχετικά με αποφάσεις, όταν η εθνική νομοθεσία συγκρούεται με τη νομοθεσία της ΕΕ. Καλείται επίσης να επιλύσει τις διαφωνίες ανάμεσα στα διάφορα όργανα της ΕΕ και τα κράτη-μέλη.

Οι σημαντικές αποφάσεις του Δικαστηρίου τα τελευταία χρόνια έχουν ενισχύσει την ευρωπαϊκή διάσταση των νόμων σχετικά με το περιβάλλον, την προστασία των καταναλωτών, την απασχόληση και την ελεύθερη διασυνοριακή μετακίνηση εμπορευμάτων και υπηρεσιών εντός της Ένωσης. Το Δικαστήριο, επομένως, διαδραματίζει έναν όλο και πιο σημαντικό ρόλο, καθώς ολοένα περισσότερη νομοθεσία περνά μέσα από το σύστημα και επηρεάζει τους πολίτες της ΕΕ.

Κάθε ευρωπαίος πολίτης (ή οργάνωση) μπορεί να φέρει μία υπόθεση ενώπιον του Δικαστηρίου, εάν αυτή αφορά μία νομική πράξη που έχει άμεσες επιπτώσεις σε αυτόν (αυτήν) .

Το Πρωτοδικείο (CFI) των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ιδρύθηκε το 1989.

Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, που επίσης εδρεύει στο Λουξεμβούργο, έχει ως κύριο καθήκον να διασφαλίζει ότι η ΕΕ δαπανά τα χρήματά της με όσο το δυνατόν πιο αποδοτικό τρόπο. Σύμφωνα με το δικτυακό του τόπο: "Το Συνέδριο εξετάζει κατά πόσο οι χρηματοοικονομικές πράξεις έχουν καταχωριστεί ορθά, έχουν εκτελεστεί με νόμιμο και κανονικό τρόπο, και η διαχείρισή τους έχει γίνει κατά τρόπο που εξασφαλίζει την οικονομία, την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα."

Καυχιέται ότι είναι η ‘οικονομική συνείδηση’ της Ένωσης, δεδομένου ότι παρακολουθεί τον προϋπολογισμό της ΕΕ και διασφαλίζει ότι έχει γίνει σωστή διαχείρισή του από την Κομισιόν. Βάσει των εκθέσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δίνει στην Κομισιόν την τελική έγκριση για την εκτέλεση κάθε ετήσιου προϋπολογισμού.

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής
Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής διορίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να δέχεται τις καταγγελίες για κακοδιαχείριση στα ευρωπαϊκά όργανα. Κάθε πολίτης, εταιρία ή οργάνωση που έχει έδρα στην ΕΕ μπορεί να ζητήσει από το Διαμεσολαβητή να διερευνήσει τη συγκεκριμένη υπόθεσή του. Ο Διαμεσολαβητής έχει την έδρα του στο Στρασβούργο.

Χρηματοδοτικά σώματα

Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), που εδρεύει στη Φρανκφούρτη, είναι η κεντρική τράπεζα για όλες τις χώρες της περιοχής του ευρώ. Ορίζει τα επιτόκια και είναι αρμόδια για τη νομισματική πολιτική. Το διοικητικό της συμβούλιο αποτελείται από τους διοικητές όλων των εθνικών κεντρικών τραπεζών στην περιοχή του ευρώ συν το εκτελεστικό συμβούλιο. Το εκτελεστικό συμβούλιο αποτελείται από τον πρόεδρο της Τράπεζας, τον αντιπρόεδρο και τέσσερα άλλα μέλη. Τα μέλη του εκτελεστικού συμβουλίου ορίζονται από το Συμβούλιο της ΕΕ και είναι αρμόδια, ειδικότερα, για τον καθορισμό των επιτοκίων στις μηνιαίες συνεδριάσεις τους.

Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει την έδρα της στο Λουξεμβούργο και δίνει δάνεια και εγγυήσεις στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ. Επίσης χρηματοδοτεί επενδυτικά προγράμματα για επιχειρήσεις, ώστε να τις κάνει πιο ανταγωνιστικές.

Υπηρεσίες αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας
Επί του παρόντος αυτές οι υπηρεσίες είναι η Ευρωπαϊκή Μονάδα Δικαστικής Συνεργασίας (EUROJUST), η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Ακαδημία (CEPOL) και η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία (EUROPOL)