Σύντομος οδηγός για την ΕΕ
3. Προς το μέλλον
Το Μηχανοστάσιο – η Κομισιόν
Η Κομισιόν διεκπεραιώνει μεγάλο μέρος των καθημερινών εργασιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σχεδιάζει προτάσεις για νέους ευρωπαϊκούς νόμους, τις οποίες κατόπιν παρουσιάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. Διασφαλίζει την ορθή εφαρμογή των αποφάσεων της ΕΕ και επιβλέπει τον τρόπο με τον οποίο δαπανώνται τα κεφάλαια της ΕΕ. Επίσης διασφαλίζει την τήρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών και νόμων από όλους.
Η Κομισιόν των 27 μελών αποτελείται από 26 Επιτρόπους συν τον Πρόεδρο, οι οποίοι είναι αρμόδιοι για ένα ποικίλο σύνολο χαρτοφυλακίων, όπως επιχειρήσεις και βιομηχανία, μεταφορές, σχέσεις μεταξύ των θεσμικών οργάνων και στρατηγική επικοινωνίας, γεωργική ανάπτυξη και ανάπτυξη της υπαίθρου και άλλα. Καθένας επικουρείται από ένα συμβούλιο (ιδιαίτερο γραφείο ; ) και ένα τμήμα υπαλλήλων (Γενική Διεύθυνση ; ), οι περισσότεροι από τους οποίους διαμένουν στις Βρυξέλες.
Ο Πρόεδρος, που αυτήν την περίοδο είναι ο José Manuel Barroso, iεπιλέγεται από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών της ΕΕ και πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Τα άλλα μέλη προτείνονται από τις κυβερνήσεις των μελών κατόπιν διαβουλεύσεων με το νέο Πρόεδρο, αλλά πρέπει επίσης να γίνουν αποδεκτά από το Κοινοβούλιο ως σώμα. Η Κομισιόν έχει θητεία πέντε ετών, αλλά μπορεί να απολυθεί από το Κοινοβούλιο οποιαδήποτε στιγμή. Η Κομισιόν δρα ανεξάρτητα από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών.
Η Κομισιόν μπορεί να θεωρηθεί ο κινητήρας ή το μηχανοστάσιο που κρατάει την ΕΕ σε κίνηση, κάνοντας νέες προτάσεις και προασπίζοντας τα συμφέροντα της Ένωσης – και όχι τα συμφέροντα του κάθε κράτους-μέλους ξεχωριστά. Ο Πρόεδρος της Κομισιόν ενεργεί σαν αρχιμηχανικός, εργάζεται για να εξασφαλίσει στην ΕΕ ώθηση προς τα μπρος και για να δώσει μια αίσθηση κατεύθυνσης στους συναδέλφους του Επιτρόπους αλλά και στο σύνολο της Κομισιόν. Επίσης, ο Πρόεδρος εκπροσωπεί την Κομισιόν στις συσκέψεις με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στις σχέσεις με άλλα όργανα της ΕΕ και στον υπόλοιπο κόσμο.
Διεύρυνση – βαθύτερη, ευρύτερη, σταθερότερη Ευρώπη
Η Κομισιόν εργάζεται για να διασφαλίσει ότι η διεύρυνση παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία της ΕΕ, το οποίο επεκτείνει τη ζώνη ειρήνης και σταθερότητας, ελευθερίας και δημοκρατίας, ευημερίας και αλληλεγγύης στην Ευρώπη. Οι στόχοι και οι προκλήσεις της διαδικασίας διεύρυνσης πρέπει να μεταδοθούν καλά στους πολίτες και οι δεσμεύσεις της ΕΕ σχετικά με τη διεύρυνση να εδραιωθούν. Η Κομισιόν τονίζει επίσης ότι τα αυστηρά κριτήρια προσχώρησης για τις υποψήφιες χώρες πρέπει να είναι σεβαστά.
Νέα μέλη μπορούν να γίνουν δεκτά στην Ένωση – μια διαδικασία που περιγράφεται ως ‘διεύρυνση’ – εφόσον πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις. Η προσχώρηση μιας χώρας στην ΕΕ αρχίζει με την υποβολή αίτησης για την απόκτηση της ιδιότητας μέλους. Αν τα ήδη κράτη-μέλη, μαζί με την Κομισιόν και το Κοινοβούλιο, αποδεχτούν κατ’ αρχήν την αιτούμενη χώρα ως δυνάμει κράτος-μέλος, τότε αυτή η χώρα γίνεται «υποψήφια προς ένταξη». Η υποψήφια χώρα μπαίνει τότε σε λεπτομερείς διαπραγματεύσεις με την Κομισιόν σχετικά με τους όρους απόκτησης της ιδιότητας του μέλους.
Στην ουσία, για να γίνει μέλος της ΕΕ, μια υποψήφια χώρα πρέπει να ικανοποιεί τα κριτήρια της ‘Κοπεγχάγης’ που σημαίνει ότι πρέπει να υιοθετήσει ολόκληρο το σώμα της υπάρχουσας νομοθεσίας της ΕΕ (που είναι γνωστή ως ( acquis communautaire - σώμα Κοινοτικού δικαίου ) στο νομικό σύστημά της και να δείξει ότι είναι μια σταθερή και εύρυθμη δημοκρατία και οικονομία. Μόλις ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις, μια συνθήκη ένταξης πρέπει να επικυρωθεί από κάθε κράτος-μέλος και από την ίδια την υποψήφια χώρα. Σε πολλές περιπτώσεις τα νέα μέλη έχουν επιλέξει να διεξαγάγουν ένα δημοψήφισμα στο πλαίσιο της διαδικασίας επικύρωσης.
Μέχρι το Μάιο του 2004 υπήρχαν 15 κράτη-μέλη της ΕΕ με συνολικά 375 εκατομμύρια πολίτες. Δέκα νέες χώρες, κυρίως από την κεντρική και την ανατολική Ευρώπη, εντάχτηκαν στην ΕΕ το 2004. Η Βουλγαρία και η Ρουμανία εντάχτηκαν το 2007, ανεβάζοντας το συνολικό πληθυσμό της ΕΕ σε σχεδόν 500 εκατομμύρια. Η Κροατία είναι σε ενταξιακές διαπραγματεύσεις και πιθανόν να ενταχτεί σε μερικά χρόνια. Η Τουρκία είναι επίσης υποψήφια χώρα και μπορεί να ενταχθεί – κάποιοι λένε το 2015 ή αργότερα – εάν όλοι οι ενταξιακοί όροι ικανοποιηθούν. Η ΕΕ παρέχει σημαντική χρηματοδότηση και καθοδήγηση, για να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες να προετοιμαστούν για την ένταξή τους. Η Γενική Διεύθυνση Διεύρυνσης της Κομισιόν είναι αρμόδια για τις υποψήφιες χώρες.
Αλλαγές στον ορίζοντα
Τώρα που έχει επεκταθεί σε 27 χώρες και δυνάμει περισσότερες, η ΕΕ χρειάζεται ένα απλοποιημένο και πιο αποδοτικό σύστημα λήψης αποφάσεων. Αλλά οι ρυθμίσεις πρέπει να είναι δίκαιες για όλα τα κράτη μέλη, παλιά και νέα, μεγάλα και μικρά.
Κάθε χώρα της ΕΕ έχει έναν ορισμένο αριθμό ψήφων τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιήσει όταν το Συμβούλιο των Υπουργών παίρνει αποφάσεις. Οι πολίτες κάθε χώρας εκλέγουν επίσης έναν ορισμένο αριθμό μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Κατά παράδοση, αυτοί οι αριθμοί αντικατοπτρίζουν κατά προσέγγιση το σχετικό μέγεθος του πληθυσμού της χώρας.
Στις 29 Οκτωβρίου του 2004 οι αρχηγοί των κρατών ή κυβερνήσεων και οι υπουργοί εξωτερικών των 25 κρατών-μελών και των τριών υποψήφιων χωρών, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και της Τουρκίας, συναντήθηκαν στη Ρώμη για να υπογράψουν τη Συνθήκη για τη Θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης. Η διαδικασία επικύρωσης της συνθήκης, όμως, συνάντησε δυσκολίες, όταν Γάλλοι και Ολλανδοί πολίτες την απέρριψαν σε δημοψηφίσματα το 2005. Στην ΕΕ, η καθυστέρηση εκλήφθηκε περισσότερο ως μια ευκαιρία (και ένας καταλύτης ) για σκέψη: πώς να προχωρήσει η Ευρωπαϊκή ενοποίηση με τρόπο τέτοιο, ώστε να επιτρέπει στους πολίτες, στην κοινωνία των πολιτών, στους κοινωνικούς εταίρους, στα εθνικά κοινοβούλια και στα πολιτικά κόμματα να συμμετάσχουν στη διαδικασία και να αισθάνονται ότι οι απόψεις τους ακούγονται.
Η μοίρα του Συντάγματος για την Ευρώπη συζητήθηκε έντονα κατά την διάρκεια της γερμανικής προεδρίας το 2007, μετά την οποία η περίοδος στοχασμού κηρύχθηκε λήξασα. Ως τον Μάρτιο ,την 50η επέτειο των Συνθηκών της Ρώμης ,η Διακήρυξη του Βερολίνου υιοθετήθηκε από όλα τα κράτη-μέλη, δίνοντας το στίγμα της πρόθεσης όλων των κρατών- μελών να συμφωνήσουν επί μιας νέας συνθήκης. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνεδρίασε τον Ιούνιο του 2007 στις Βρυξέλλες, οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συμφώνησαν επί του περιγράμματος της νέας Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης που θα αντικαθιστούσε το απορριφθέν Σύνταγμα. Το Συμβούλιο εξέφρασε την ελπίδα ότι η νέα Συνθήκη θα καθιστούσε την Ευρωπαϊκή Ένωση ικανή να αντεπεξέλθει στις προκλήσεις του 21ου αιώνα και να συνειδητοποιήσει τις πραγματικές δυνατότητές της.
Το τελικό κείμενο της Συνθήκης εγκρίθηκε κατά την διάρκεια του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην Λισσαβόνα στις 17-18/10/2007.Η επίσημη τελετή υπογραφής έλαβε χώρα στην Λισσαβόνα την 13/12/2007 (και η Ευρωπαϊκή Ένωση υπερέβη την κρίση που ακολούθησε την γαλλική και ολλανδική απόρριψη του αρχικού ευρωπαϊκού συντάγματος).
Αν κυρωθεί επιτυχώς από όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε , η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη θα τεθεί σε ισχύ πριν από τις επόμενες Ευρωεκλογές το 2009.Τα περισσότερα κράτη ελπίζουν να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία τους πρώτους μήνες του 2008, σκοπεύοντας να την κυρώσουν μέσω των εθνικών κοινοβουλίων τους. Πιθανότατα, η Ιρλανδία είναι η μόνη χώρα που θα διεξαγάγει δημοψήφισμα, επειδή η λαϊκή ετυμηγορία επί του θέματος είναι συνταγματική επιταγή.
Η νέα Συνθήκη της Λισσαβόνας εστιάζει στην ανάγκη της Ε.Ε για εκσυγχρονισμό και μεταρρύθμιση. Είναι συντεταγμένη, για να καταστήσει την διευρυμένη Ευρώπη πιο δημοκρα τική, ανταποκρινόμενη στις προσδοκίες των πολιτών για λογοδότηση , διαφάνεια και συμ- μετοχή, και πιο αποτελεσματική για να επιλύσει τις σημερινές παγκόσμιες προκλήσεις ,όπως η κλιματική αλλαγή, η ασφάλεια και η αειφόρος ανάπτυξη.
Σημαντικές θεσμικές καινοτομίες και σπουδαίες αλλαγές στις πολιτικές :
Μόνιμος Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα προεδρεύει στις συνόδους κορυφής της Ε.Ε με θητεία δυόμισι ετών ανανεώσιμη μία φορά ,αντί για την υπάρχουσα εκ περιτροπής εξάμηνη προεδρία,
πιο διαφανές σύστημα ψήφισης βασιζόμενο στον κανόνα της διπλής πλειοψηφίας για τις αποφάσεις του Συμβουλίου (για προτεινόμενη ευρωπαϊκή νομοθεσία, αναγκαία η υποστήριξη από το 55% των κρατών μελών και το 65% του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης , ώστε να θεσπιστεί με ειδική πλειοψηφία).Εξαιτίας της ισχυρής αντίθεσης της Πολωνίας, το νέο σύστημα ψήφισης θα εφαρμοστεί από το 2014.
θέση Ύπατου Εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφαλείας που αντικαθιστά τον παρόντα Ύπατο Εκπρόσωπο για την Εξωτερική Πολιτική Χαβιέ Σολάνα και τον επίτροπο των εξωτερικών σχέσεων,
μείωση του αριθμού των Επιτρόπων από 27 σε 15 ως το 2014,
μείωση του αριθμού των ευρωβουλευτών στο μέγιστο των 750 (ελάχιστος αριθμός 6 και μέγιστος αριθμός 96 ανά χώρα),
ενδυνάμωση των εθνικών κοινοβουλίων ,στα οποία δίνεται το δικαίωμα να ασκούν έλεγχο για την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας,
κατοχύρωση της ενιαίας νομικής προσωπικότητας της Ε. Ε,
όρος για έξοδο ,ο οποίος καθιστά δυνατόν να αποχωρούν κράτη από την Ε. Ε,
επέκταση της ψήφισης με ειδική πλειοψηφία για θέματα σε 40 πεδία άσκησης πολιτικής (κυρίως σε εκείνα που σχετίζονται με την χορήγηση ασύλου, την μετανάστευση, την αστυνομική συνεργασία και την δικαστική συνεργασία σε ποινικά θέματα),
αναφορά σε νέες προκλήσεις , όπως είναι η κλιματική αλλαγή και η ενεργειακή αλληλεγ- γύη,
κατοχύρωση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων ως νομικά δεσμευτικού.